Naslovna  |  Kontakt

Trg mladenaca 10, 21000 Novi Sad,
Vojvodina, Srbija, PF 157
Tel: +381/21/529-139,
Fax: +381/21/420-628
Email:
redakcija.slobodnavojvodina@gmail.com



Kako se vojvođanski front borio za autonomiju „uže otadžbine“

U prošlim brojevima „Magazina“, opisali smo kako je nakon prvobitnog oduševljenja vojvođanskih Srba zbog otcepljenja od Mađarske i nacionalnog ujedinjenja u novoj jugoslovenskoj državi, već 1919. godine nastupilo veliko razočaranje zbog ukidanja vojvođanske autonomne vlade, te pljačkaškog odnosa beogradske klike prema Vojvodini. Režim je u Vojvodini počeo kolonizatorsku eksploataciju, a obrazovani vojvođanski kadar zamenjivan je nekvalifikovanim srbijanskim kadrom u svim institucijama i administrativnim organima. Zbog toga su vojvođanski radikali jula 1932. godine, u stanu Jovana Laloševića u Somboru, održali konferenciju na kojoj su predložili svoju platformu, poznatu kao Somborska deklaracija, a da bi pojačala značaj autonomaških zahteva, vojvođanska opozicija počela je širu političku saradnju. Rezultat te akcije bilo je usvajanje Novosadske rezolucije 11. decembra 1932. godine – potpuno autentične, autohtone, vojvođanske deklaracije. Vojvođanski radikali, demokrate i samostalne demokrate zalagali su se za visok stepen autonomije Vojvodine, smatrajući da je prioritet ujedinjenje svih autonomaških opcija u Vojvodini. Rezolucija je osudila diktaturu i centralizam, zahtevajući demokratiju, socijalnu pravdu i ravnopravnost svih naroda u Vojvodini. Na konferenciji vojvođanskih radikala, 18. januara 1933. godine, Jovan Lalošević je insistirao na vojvođanskom patriotizmu čiji bi pobornici, pored vojvođanskih Srba, trebalo da budu i pripadnici drugih naroda koji žive u Vojvodini.

Nastanak vojvođanskog fronta

Nakon atentata na kralja Aleksandra 1934. godine, koji su počinile hrvatske ustaše i velikobugarski ekstremisti uz podršku iz Italije i Mađarske, usledila je politička prekompozicija na državnom nivou. Za izbore 1935. godine formirana je Udružena opozicija koju su činile Demokratska, Zemljoradnička, Samostalna demokratska i Hrvatska seljačka stranka. Autonomaška opozicija u Vojvodini je još od 1932. predstavljala najhomogeniju političu grupu koja je dodatno osnažila u okviru Udružene opozicije. Na izborima, sumnjive regularnosti, režimska Jugoslovenska nacionalna stranka osvojila je 60,65% glasova. U nameri da se ublaži politička podela, dvor je ipak na čelo vlade postavio vođu radikala Milana Stojadinovića koji je od Narodne radikalne stranke, Jugoslovenske muslimanske organizacije i Slovenačke ljudske stranke napravio Jugoslovensku radikalnu zajednicu. Formiranje JRZ-a dobilo je podršku i od predstavnika glavnih mađarskih, nemačkih, rusinskih i rumunskih političkih formacija iz Vojvodine. Autonomaška opozicija u Vojvodini je nakon izbora nastavila s radom i prerasla u Vojvođanski front koji je uživao simpatije širokih masa svojim zahtevima za „autonomiju Vojvodine i brže rešenje njenih problema“. Front je formiran oko vojvođanskih samostalnih demokrata na čelu s Dušanom Boškovićem, a pristupili su mu preostali vojvođanski radikali (grupa oko pokojnog Laloševića), demokrate, zemljoradnička levica, socijalisti, a s vremenom i članovi Komunističke partije. Frontu su prišle i grupe slovačkih, mađarskih i nemačkih političara mlađe generacije, bunjevački klerikalci i pojedinci iz Hrvatske seljačke stranke. Dominantnu ulogu u pokretu imali su vojvođanski srpski građanski političari koji su smatrali da je misija vojvođanskog srpstva da izmiri i okupi sve nacionalnosti u interesu Vojvodine.

„Vojvodina hoće ovu državu,
ali neće ovo državno uređenje“


Vojvođanski front je nosio ideju građanske demokratije i antifašizma. Bošković je zahtevao da se Vojvođani bez obzira na nacionalnu, versku i klasnu pripadnost, zajedno bore za autonomiju svoje „uže otadžbine“ – Vojvodine. Kako bi se izgradila čvršća osnova za delovanje Vojvođanskog fronta, tokom jula 1935. usvojena je platforma. Ona je bazirana na govoru dr Žarka Jakšića u kojem je istaknuto da „Vojvodina odlučno hoće ovu državu. Ali, isto tako, odlučno neće ovo i ovakvo državno uređenje“, da Vojvodina mora autonomno gospodariti svojim prihodima, te da je neophodno da poslovima u Vojvodini, rukovode Vojvođani. U platformi je zaključeno da Vojvodina koju čine Banat, Bačka, Baranja i Srem, mora biti posebna federalna jedinica u okviru Jugoslavije. Na političku orijentaciju Vojvođanskog fronta od velikog značaja bila je konferencija održana 7. avgusta 1935. u novosadskom hotelu „Park“, na kojoj je izražena privrženost Novosadskoj rezoluciji, te pokretanje lista „Vojvođanin“ 1. septembra iste godine. Režim je zabranjivao zborove i sprečavao sastanke Vojvođanskog fronta, a štampu cenzurisao, u nameri da se frontu onemoguće usmena i pismena veza s narodom. Nastojeći da zaobiđe prepreke, Vojvođanski front se građanima obratio pismom u kojem je naglašeno sledeće: „Pre svega, neka jedared za svagda svaki zna da smo mi odlučno za ovu državu i da državu ne treba čuvati od nas. U granice državne ne damo dirati nikom. Država se ne sme cepati ni deliti. Ali nećemo ovakvo državno uređenje. Hoćemo državu, nećemo režim. Hoćemo državu slobodnu, nećemo tamnicu i ropstvo. Hoćemo ravnopravnost...“ Beogradski režim i srbijanska opozicija na čelu s Demokratskom i Zemljoradničkom strankom optužili su Vojvođane za separatizam, mađaronstvo, prohrvatsku orijentaciju i sve drugo što je, naravno, bilo u suprotnosti s istinom.

Piše: dr Miloš Savin

 
Share
FacebookTwitterYoutubeFlickr

Slika
Bojana Begović

Bojana Begović je rođena 9. juna 1987. godine u Zrenjaninu. Osnovnu školu je završila u Lukićevu, a zatim Zrenjaninsku gimnaziju.   Na... Opširnije...